Autism spectrum disorder (ASD) ni hali ya kimaendeleo inayoathiri jinsi mtu anavyowasiliana, kuingiliana kijamii, na kuonyesha tabia fulani zinazorudiwa. Kwa mujibu wa mwongozo wa uchunguzi wa DSM-5, autism imegawanywa katika viwango vitatu—Level 1, Level 2, na Level 3—vinavyoelezea kiasi cha msaada anachohitaji mtu, si ukali wa hali yenyewe. Kuelewa tofauti hizi husaidia wazazi, walimu, na jamii kwa ujumla kutoa msaada unaofaa kwa kila mtu binafsi.
Level 1: Kuhitaji Msaada
Watu walio katika kiwango hiki mara nyingi huweza kuzungumza kwa ufasaha na kufanya shughuli za kila siku, lakini bado hukabiliana na changamoto katika mawasiliano ya kijamii. Wanaweza kuwa na ugumu wa kuanzisha mazungumzo, kuelewa ishara za kijamii, au kubadilika kutoka shughuli moja kwenda nyingine. Ingawa mara nyingi huitwa “kiwango kidogo,” hii haimaanishi kwamba changamoto zao si za kweli—bado wanahitaji msaada, ingawa ni mdogo ukilinganishwa na viwango vingine.
Level 2: Kuhitaji Msaada wa Kutosha
Katika kiwango hiki, changamoto za mawasiliano ya maneno na yasiyo ya maneno huwa dhahiri zaidi hata kukiwa na msaada. Mtu anaweza kuwa na ugumu mkubwa wa kuanzisha mahusiano ya kijamii, na tabia za kurudiarudia huwa wazi zaidi na zinaweza kuathiri utendaji wa kila siku. Msaada wa mara kwa mara—kama vile tiba ya usemi au mipango maalum ya kielimu—mara nyingi huhitajika ili kumsaidia mtu kukabiliana na mazingira yake.
Level 3: Kuhitaji Msaada Mkubwa Sana
Hiki ndicho kiwango kinachohitaji msaada wa hali ya juu zaidi. Watu katika kiwango hiki huwa na upungufu mkubwa wa mawasiliano ya maneno na yasiyo ya maneno, jambo linaloathiri sana uwezo wao wa kuingiliana na wengine. Baadhi wanaweza kuwa na maneno machache yanayoeleweka au wasizungumze kabisa, na huhitaji msaada wa moja kwa moja katika karibu shughuli zote za kila siku.
Mambo Muhimu ya Kuzingatia Kuhusu Viwango Hivi
Ni muhimu kutambua mipaka ya viwango hivi kabla ya kuvitumia kuelezea mtu:
- Havieleze utu au uwezo wa mtu kwa ukamilifu – Viwango vinaelezea kiasi cha msaada kinachohitajika wakati wa uchunguzi, si vipaji, akili, au hisia za mtu.
- Vinaweza kubadilika – Mtoto anaweza kuhitaji msaada mdogo baada ya muda kadiri anavyojifunza stadi mpya, au anaweza kuhitaji msaada zaidi wakati wa mabadiliko makubwa kama kuanza shule.
- Si sawa na maneno “high-functioning” au “low-functioning” – Wataalamu wengi wa autism wanaona maneno haya kama yanayopotosha, kwani hayaonyeshi mchanganyiko halisi wa nguvu na changamoto za mtu.
Kwa Nini Kuelewa Viwango Hivi Ni Muhimu
Kuelewa viwango hivi husaidia familia na wataalamu wa afya kupanga huduma zinazofaa zaidi kwa mtu husika. Badala ya kutumia lebo hizi kumhukumu mtu, ni bora kuzitumia kama mwongozo wa kuelewa aina ya msaada anaohitaji katika hatua fulani ya maisha yake. Mawasiliano ya wazi kati ya wazazi, walimu, na wataalamu wa afya huchangia kwa kiasi kikubwa kumsaidia mtu mwenye autism kufanikiwa katika mazingira yake.
Shiriki Maoni Yako
Je, una uzoefu wa moja kwa moja na mtoto au mtu mzima mwenye autism? Ungependa kushiriki changamoto au mafanikio uliyokutana nayo katika kuelewa viwango hivi? Tungependa kusikia maswali yako, uzoefu wako, na ushauri unaoweza kuwasaidia wengine wanaotafuta kuelewa zaidi mada hii.
